Przejdź do menu Przejdź do treści Przejdź do stopki

O ty pierniku... słodziutki

19 września 2022 Edukacja
Przypominamy, że już 24.09.2022 o godz. 12:00 i 15:00 odbędzie się kolejne spotkanie muzealne z uczestnikami projektu edukacyjnego "Historia po fachu - śladami opolskiego rzemiosła tradycyjnego". Na poprzednim spotkaniu kowal do czerwoności rozgrzał opolskie serca, czy tym razem piernikarzom uda się osłodzić ten jesienny czas? Sprawdzimy i zdamy relację.

Piernik - ciasto z mąki i miodu nazywane miodownikiem, a od przyprawy korzennej, czyli pieprznej, po staropolsku piernej, przezwane piernikiem - pisał Zygmunt Gloger w swojej „Encyklopedii Staropolskiej".

Kunszt piernikarski rozwijał się niemal jednocześnie w kilku ośrodkach Europy. Najbujniej rozkwitał – z uwagi na obfitość puszcz bartnych – w Forma piernikarska ze zbiorów MŚOśrodkowych Niemczech i w Polsce. Najwcześniejsze wzmianki o miejscowym wyrobie pierników pochodzą z XIII wieku. Dotyczą ośrodków krakowskiego, toruńskiego oraz śląskiego, gdzie prym wiódł Wrocław. Wokół niego rozwijają się w XVII i XVIII wieku ośrodki mniejsze w Jeleniej Górze, Brzegu, Nysie, Raciborzu i Opolu.

Piernikarzy, zrzeszonych w cechy razem z piekarzami, obowiązywały surowe przepisy wyraźnie określające ilość i jakość produkcji, np. nakazywały posiadanie zaledwie czterech sztuk klocków do formowania pierników i to bez powtarzających się w danym mieście wzorów. Dlatego dla pozyskanie klientów zlecano wykonywanie klocków zdolnym snycerzom, mimo że umiejętność wyrzezania, ustalonego tradycją motywu, należała do pełnego wykształcenia piekarza i obowiązywała przy składanym egzaminie czeladniczym. Trudno dziś ustalić autorów większości klocków – zwłaszcza, gdy obok śladów ręki doświadczonego drzeworytnika, widzimy nieudolne naśladownictwo o bardzo prymitywnych wzorach.

Forma piernikarska ze zbiorów MŚODo produkcji form używano najczęściej drewna gruszy i jabłoni. Zgromadzone w muzeum formy różnią się wielkością i kształtem. Najczęściej jednak są prostokątami z cieńszej lub grubszej deski, zdobionymi jedno- lub dwustronnie. Występowały też formy dwuczęściowe tzw. traganty, służące do odciskania pełnoplastycznych figurek.

Różna jest też tematyka wzorów wyrzeźbionych na klocku – przeważają wyroby z wyobrażeniem postaci ludzkich w bogatych dworskich i mieszczańskich strojach. Często postać mężczyzny jest w zbroi lub na koniu. Druga grupa to wyobrażenia o charakterze obyczajowym. Do nich należy motyw niemowlęcia w powijaku, serca, pustego koszyka czy tabliczki z abecadłem. Najczęściej wręczane jako podarunek, niosły wraz ze swym kształtem konkretne przesłanie. Taki symboliczny charakter noszą też pierniki w kształcie zwierząt, ryb, ptaków. Ulubiony motyw to koń, krowa, dzik, jeleń, baran, zając, a wśród ptaków – kogut. Wśród klocków o tematyce religijnej występują sceny biblijne. Wiele miejsca zajmują też postaci świętych. Często są to wizerunki patronów kościołów lub miejscowości, gdzie odbywały się doroczne odpusty.

W XIX wieku piernik przestaje być przysmakiem bogatych – drogi miód zastąpiono tańszym syropem cukrowym.  Dawne tradycyjne formy ulegają uproszczeniu lub zastępowane są przez formy metalowe. Ornament odciskany z reliefu zastępuję kolorowy lukier i naklejanki z oleodruków i cynfolii.

Z początkiem XX wieku tradycyjne rzemiosło piernikarskie zanika. Następuje zupełny jego upadek, spowodowany rozwojem przemysłu cukierniczego. Ożywająca obecnie tradycja tylko w pewnym sensie nawiązuje do dawnego rzemiosła.  Dalej jednak powstają „lalki” w powijakach, serca, koniki, koguciki, baranki. Dalej w piernikowym świecie żyje piernikowy „kawaler” i „dama”, strzeże ich piernikowy rycerz, z listem jedzie piernikowy posłaniec. Trąbi na piernikowej trąbce, spod kopyt konika ucieka piernikowy zając, lis i kogut. Dużymi oczami patrzy na nich piernikowa krowa.

Oprac. Małgorzata Goc, Kierownik Działu Etnograficznego

Warunki uczestnictwa w  wydarzeniu "Historie po fachu. Piernikarstwo – rzemieślnicze spotkania muzealne" [Kliknij i dowiedz się więcej]

Kalendarz wydarzeń w ramach programu edukacyjnego "Historia po fachu- śladami opolskiego rzemiosła tradycyjnego" [Kliknij i dowiedz się więcej]


Zrealizowano w ramach projektu edukacyjnego "Historie po fachu – śladami opolskiego rzemiosła tradycyjnego" oraz w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kategorii "Twórczość ludowa" - zadanie "Pierniki w Polsce. Śladami piernikarskiego rzemiosła"

Projekt sfinansowany ze środków MKiDN, Samorządu Województwa Opolskiego


Zobacz inne aktualności

Góra zagadek. Gra przyrodniczo-historyczna w Górze Św. Anny

Mamy pomysł na aktywne spędzanie wolnego czasu poza domem. Park Krajobrazowy "Góra Św. Anny" każdy wie, że to miejsce niezwykłe, idealne na przykład na... grę terenową, przyrodniczo-historyczną. Dział Przyrody Muzeum Śląska Opolskiego oraz Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny zapraszają miłośników spędzania wolnego czasu na łonie natury do udziału w warsztatach przyrodniczo-historycznych „Góra zagadek”.

Zobacz

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich - zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.