Zabytkiem kwietnia jest zespół zabytków z grobu 1 ze stanowiska 183 w Opolu

Zabytki metalowe i przęślik z grobu nr 1 z Opola (fot. M. Tobiasz)

Stanowisko kultury przeworskiej w Opolu zostało odkryto stosunkowo niedawno i jest dalej badane. Pierwszym luźnym zabytkiem ze stanowiska był miecz żelazny przypadkowo znaleziony przez mieszkańca Opola i oddany do muzeum wiosną 2019 r. Jest on prezentowany na wystawie stałej „Pradzieje i wczesne średniowiecze Opolszczyzny”. Rok później, ten sam mieszkaniec zgłosił odkrycie grobu przy kopaniu dołka pod krzew maliny do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Opolu. Ratowniczo eksploracji grobu podjęli się pracownicy urzędu Grzegorz Molenda i Marta Tobiasz. W latach 2024–2025 na stanowisku zostały przeprowadzone badania powierzchniowe (z użyciem wykrywaczy metali), magnetyczne i wykopaliskowe przez pracowników Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu i Uniwersytetu Wrocławskiego oraz planuje się ich kontynuację.

Grób nr 1 był położony dosyć płytko i zarys jamy był niewidoczny. Na grób składały się fragmentarycznie zachowane naczynia gliniane, spopielone fragmenty kości, 2 zapinki, nóż, klucz, okucie zamka z nitami, niewielka grudka z brązu i przęślik. 

Grób nr 1 w Opolu w trakcie eksploracji (fot. WUOZ)

CERAMIKA

Wśród ceramiki można wyróżnić fragmenty: silnie profilowanej czarki o średnicy wylewu 28 cm, brzuśca naczynia grubościennego z domieszką miki, wylewu grubościennego naczynia, naczynia z bruzdami, silnie przepalonej wazy. Te ostatnie naczynie mogło służyć za popielnicę. 

Wybrana ceramika z grobu nr 1 z Opola (fot. M. Tobiasz)

OKUCIE ZAMKA I KLUCZ

W grobie znajdowały się pozostałości szkatułki w postaci zamka typu Siemianice, w którego skład wchodziło prawdopodobnie prostokątne okucie zamka z 4 nitami o półkolistej główce (zachowane 3 nity) oraz z 2 otworami na klucz. Oprócz okucia odkryto klucz pokryty częściowo patyną ogniową. Wykonano go z czworobocznego pręta z końcem wygiętym w kształcie litery U, który wkładano do zamka. Z kolei drugi koniec został ułamany, ale prawdopodobnie mógł być wcześniej wygięty w uszko, na którym zawieszano klucz. 

NÓŻ

Kolejnym przedmiotem znalezionym w grobie był nóż żelazny o długości 11,4 cm. Ma prostą głownię i lekko łukowaty tylec. Trzpień do rękojeści jest wyodrębniony pod kątem rozwartym, a na końcu zgięty. 

ZAPINKI

Na wyposażenie grobu składały się też 2 zapinki żelazne. Pierwsza smukła zapinka o esowato wygiętym kabłąku i lekko rozszerzonej nóżce z grzebykiem na główce posiada długą, wielozwojową sprężynę z zaczepem na cięciwę. Grzebyk, górny odcinek kabłąka oraz nóżka zdobione są karbowaniem, które pierwotnie były inkrustowane srebrem(?), zachowane w postaci stopionych kuleczek. Pośrodku kabłąka nacięto ukośny krzyż. Zapinkę można zaliczyć do 8 serii V grupy Almgrena, przypomina typ 120, 123. Drugi egzemplarz też możemy zaliczyć tej samej serii, ale podobna jest do typów 126–128, które są bardziej masywne i młodsze. Tę zapinkę również ozdobiono karbowaniem i inkrustowano srebrem(?). Szpila zachowała się fragmentarycznie. 

Zapinki z grobu nr 1 z Opola (fot. M. Tobiasz)

PRZĘŚLIK

W grobie nr 1 znaleziono też dwustożkowaty przęślik o ostrym załomie i wklęsłych biegunach. Ulepiono go z gliny z domieszką drobnoziarnistego piasku, wypalono na kolor ceglasty. Znaczna część powierzchni przęślika pokryta jest warstewką margla(?).

Wyposażenie grobu wskazuje na pochówek kobiecy, należący do kultury przeworskiej. Na podstawie typologii zapinek można go datować na fazę B2b, B2/C1, to są lata 110/120-260. Podobne wyposażenie zostało znalezione w Tarnowie w grobie 58 i w Choruli w grobie 62. 

Wyposażenie grobu 58 z Tarnowie (rys. M. Mączyńska)

W kwietniu zabytki z grobu nr 1 ze stanowiska 183 w Opolu można zobaczyć w specjalnej gablocie na I piętrze przed salami wystawy „Opole – gród, miasto, stolica regionu”. 

Oprac. 

Marta Tobiasz

 

Literatura

Czarnecka K. 2020. Zamki i klucze kultury przeworskiej. Działanie, zastosowanie, znaczenie symboliczne. Warszawa.

Godłowski K, Szadkowska L. 1972. Cmentarzysko z okresu rzymskiego w Tarnowie, powiat Opole. Opolski Rocznik Muzealny 5.

Szydłowski J. 1964. Cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich w Choruli, pow. Krapkowice. Wrocław-Warszawa-Kraków.