Przejdź do menu Przejdź do treści Przejdź do stopki

Zabytek miesiąca Kwiecień 2024 – zestaw 16 figurek zoomorficznych z Nowej Cerekwi st. 4

1 kwietnia 2024 Zabytek miesiąca
Zabytkiem miesiąca w kwietniu jest zestaw 16 figurek zoomorficznych wykonanych ze stopu miedzi. Są niewielkich rozmiarów i przedstawiają różnorakie wizerunki ptactwa, głównie wodnego. Zabytki zostały pozyskane przy użyciu wykrywaczy metali podczas badań powierzchniowych w latach 2007-2008 na stanowisku nr 4 w Nowej Cerekwi, pow. głubczycki, które związane jest z działalnością Celtów na Górnym Śląsku.

Zestaw 16 figurek zoomorficznych przedstawiających ptaki ze stanowiska nr 4 w Nowej Cerekwi, Fot. Ł. Urman

Figurki zoomorficzne mają następujące nr inwentarzowe: MŚO-A-295/36, 214, 342, 440, 482, 529, 570, 573, 574, 576, 796, 798, 805, 806, 855, 885. Ich wymiary mieszczą się w następujących zakresach: dł. 1,14-2,96 cm, szer. 0,54-1,14 cm, wys. 0,79-1,86 cm. Większość zachowała się w dobrym stanie, a tylko kilka jest uszkodzonych. Wszystkie figurki zostały wykonane według podobnego schematu: płaska podstawa, mały i uproszczony w kształcie korpus przeważnie zakończony ogonem oraz starannie wykonana głowa z wyraźnie zaznaczonymi oczami i dziobem, która zazwyczaj jest nieproporcjonalnie większa w stosunku do reszty ciała (Kysela, Čižmářová 2023). Wyjątkiem są dwie figurki, które mają wklęsłą podstawę. Dodatkowo jedna z figurek ma zdobiony korpus liniami w kształcie litery „V” od szyi do ogona, które mogły imitować pióra. Niemal identyczne zabytki odkryto na innych stanowisk celtyckich, a najbliższe analogie pochodzą z miejscowości Němčice nad Hanou (Morawy-Czechy) i Roseldorf (Austria). Pomimo znalezienia dużej ilości figurek zoomorficznych na wspomnianych stanowiskach ich funkcja nie jest znana. Prawdopodobnie mogły spełniać rolę wotywną, a ich wysoki stopień podobieństwa wynikał z ustandaryzowanej formy rytuału (Rudnicki 2014).

Ptaki w wierzeniach celtyckich miały złożoną symbolikę. Umiejętność oderwania się od ziemi i lotu mogła być wiązana z uwolnieniem duszy i przejściem na inny wymiar egzystencji. Osobniki takie jak kruk lub gołąb wiązano ze śmiercią, odrodzeniem i uzdrawianiem. Natomiast inne ptaki ze względu na swoje zwyczaje migracyjne mogły symbolizować zmianę pór roku (Green 1989).

Zdjęcia wybranych figurek z Nowej Cerekwi st. 4 (Fot. K. Krajczy)

Brązowe figurki zoomorficzne zakupione przez Moravské zemské muzeum w 2021 roku. Němčice nad Hanou: 21-49, RoseldorfSandberg: 52, Rys. A. Krechlerová (Kysela, Čižmářová 2023)

Nowa Cerekwia to wioska położona na Płaskowyżu Głubczyckim, na tzw. polskich Morawach, czyli obszarze dawnej diecezji ołomunieckiej. Już w 2 poł. XIX wieku na pobliskich terenach odkrywano fragmenty naczyń toczonych i grafitowych. W latach 20. XX wieku na wzgórzu mieszczącym się w południowej części miejscowości Bieszków, która obecnie jest częścią Nowej Cerekwi, istniała kopalnia bazaltu (Czerska 1959). Na okolicznych polach znajdowano liczne zabytki świadczące o istnieniu na tych terenach osady celtyckiej, co dało możliwość przeprowadzenia ratowniczych badań wykopaliskowych. Jednym z archeologów, którzy podjęli się tego zadania był Bolko von Richthofen. Niestety na skutek działań wojennych dokumentacja z tych badań prawdopodobnie została zniszczona, a większość zabytków zaginęła. Po wojnie archeolodzy wznowili prace pod kierownictwem dr Barbary Czerskiej, która prowadziła badania w latach 1957-1973. Odkryto 21 obiektów, w tym 11 domów – półziemianek, 8 jam gospodarczych i zasobowych, 1 pochówek ciałopalny i 1 palenisko. Oprócz ceramiki, polepy i żużlu, znaleziono przedmioty wykonane ze stopu miedzi, żelaza, metali szlachetnych, szkła, sapropelitu i kości. Początkiem XXI wieku zaczęły pojawiać się informacje o zabytkach znajdowanych przez poszukiwaczy na obszarze dawnych badań wykopaliskowych. To skłoniło badaczy do powrotu na stanowisko nr 4 w latach 2007-2008 i przeprowadzenie badań wykopaliskowych oraz powierzchniowych przy użyciu wykrywaczy metali. Właśnie podczas tych prac zostały odkryte figurki zoomorficzne (Rudnicki 2014).

Lokalizacja trzech celtyckich osad centralnych: Nowa Cerekwia - Polska, Němčice nad Hanou - Czechy, Reseldorf - Austria (Čižmář, Čižmářová 2023)

Dzięki badaniom przeprowadzonym na stanowisku nr 4 w Nowej Cerekwi ustalono, że w tym miejscu znajdowała się otwarta osada celtycka o charakterze centralnym, która funkcjonowała w III i II wieku p.n.e. Pełniła rolę głównego ośrodka dla okolicznej ludności celtyckiej i zajmowała obszar ok. 10 ha. Ulokowano ją na wzniesieniu, które górowało nad obszarami o charakterze rolniczym. Na podstawie pozyskanych zabytków można stwierdzić, że w osadzie funkcjonowały wyspecjalizowane warsztaty rzemieślników, które zajmowały się produkcją m.in. ozdób, części strojów, czy właśnie figurek zoomorficznych. W osadzie wytwarzano również ceramikę o czym świadczy przedwojenne znalezisko pozostałości pieca garncarskiego. Podczas badań pozyskano również sporą ilość monet celtyckich wykonanych ze złota i srebra. Równie ważne są nieliczne monety greckie, które w dużej ilości występują na stanowiskach w Czechach. Jest to dowód na kontakty lokalnej społeczności z przedstawicielami cywilizacji śródziemnomorskiej. Zabytki odkryte na osadzie mają swoje analogie w dwóch znacznie większych ośrodkach centralnych: Němčice nad Hanou (Morawy-Czechy) i Reseldorf (Austria), co pozwala na stwierdzenie, że Nowa Cerekwia jest najbardziej wysuniętą na północ osadą centralną.        

Plan przedstawiający odkryte obiekty na stanowisku nr 4 w Nowej Cerekwi w latach 1957-1973 (Czerska 1976)
Legenda: 1 – granica kamieniołomu, 2 – drogi, 3 – obszar przebadany, 4 – obszar przebadany w 1973 roku za pomocą sondaży, 5 – domy, 6 – jamy, 7 – paleniska

Zdjęcia archiwalne z badań na stanowisku nr 4 w Nowej Cerekwi w latach 20. XX wieku (Archiwum Muzeum Śląska Opolskiego)

W specjalnie przygotowanej gablocie przez cały kwiecień będzie można zobaczyć opisane wyżej figurki zoomorficzne. Gablota jest umieszczona na I piętrze przed salami wystawy Opole – gród, miasto, stolica regionu.


Oprac. Łukasz Urman, Dział Archeologiczny MŚO

Na podstawie:

Čižmář I., Čižmářová J. 2023, Němčice: research at a key La Tène site in Moravia, Antiquity 97, 1-7.

Czerska B. 1959, Osada z okresu późnolateńskiego koło Nowej Cerekwi w powiecie Głubczyce, Archeologia Śląska III, 25-68.

Czerska B. 1976, Osada celtycka koło wsi Nowa Cerekwia w powiecie Głubczyce w świetle najnowszych badań, Studia Archeologiczne VII, 95-138.

Green M. 1989, Symbols and Image in Celtic Religious Art.

Kysela J., Čižmářová J. 2023, Neni Němčic bez kačen: Soubor mladolatenskych bronzovych figurek ze středniho Podunaji, Archeologické rozhledy 75–3, 293-314.

Rudnicki M. 2014, Nowa Cerekwia – the Middle La Tène centre of power north of the Carpathians, MORAVSKÉ KŘIŽOVATKY. Střední Podunají mezi pravěkem a historii, 421-438.


Zobacz inne aktualności

„Gęsiego do muzeum”- czasowa oferta edukacyjna dla grup przedszkolnych i szkolnych

Zapraszamy do uczestnictwa w naszej ofercie edukacyjnej pt. „Gęsiego do muzeum” towarzyszącej wystawie czasowej „Solenie kury. Wieś widziana oczami Eugeniusza Marca"! Dla przedszkoli i szkół mamy przygotowanych kilka bloków tematycznych, które zabiorą dzieci w podróż po śląskiej wsi widzianej oczami artysty. Zarezerwujcie już teraz swoje terminy od kwietnia do czerwca 2024 roku i pozwólcie naszej ofercie rozpalić kreatywność i ciekawość Waszych uczniów!

Zobacz

"Jan Cybis. Artysta i człowiek" - lekcja muzealna, oferta dla grup szkolnych

Czy wiecie jacy artyści tworzyli, pochodzą z naszego województwa? Czy Muzeum przechowuje ich dzieła? Jak im się żyło? Czy żyli tylko dla sztuki? Czy mieli jakieś inne pasje? Zapraszamy na lekcję poświęconą Janowi Cybisowi (1897-1972), jednemu z najważniejszych polskich artystów XX wieku, który urodził się we wsi Wróblin koło Głogówka na Opolszczyźnie. Wypełni ją opowieść o życiu i twórczości tego wielkiego malarza, którą połączymy z prezentacją multimedialną oraz zwiedzaniem stałej wystawy jego prac. Poznamy rodzinę artysty, ciekawostki z jego życia, a także zapoznamy się z różnorodną tematyką jego obrazów (portret, pejzaż, akt, martwa natura).

Zobacz

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich - zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.