Obiekty prezentujemy na wystawie czasowej „Książęcy ogród sztuk – w Pokoju Wirtembergów”. Są niekwestionowaną ozdobą tej części ekspozycji, w której opowiadamy historie wybranych opolskich założeń rezydencjonalnych.
Zestaw wyróżnia się na tle muzealnej kolekcji nowożytnych mebli gromadzonych przez Dział Sztuki poprzez powiązanie z konkretnym miejscem – z pałacem w Turawie. To jeden z niewielu zachowanych elementów wyposażenia tej XVIII-wiecznej rezydencji, obecnie opuszczonej i niszczejącej.
Jednym z trudnych momentów w dziejach pałacu był rok 1945, kiedy Rosjanie po wkroczeniu do Turawy urządzili w nim swoją siedzibę. Obiekt został zdewastowany, część mebli wyrzucono. Niewiele brakowało, aby pałac został spalony. W klimat tych trudnych czasów wprowadza nas swoją opowieścią pani Drogowska, która w dzieciństwie była świadkiem niszczenia wyposażenia turawskiej rezydencji przez Armię Czerwoną. Oto fragment opowieści, której wysłuchać można w trakcie zwiedzania wystawy:
„W pałacu było tak, że przyjeżdżali Sowieci. Narobili bałaganu, odjeżdżali, bo oni na Berlin szli tak falami. Wtedy kiedy ja przyjechałam z mamą, wtedy akurat Sowietów nie było [...] Przed pałacem był stos ogromny, taka sterta dymiąca. Paliła się biblioteka cała turawskiego grafa. [...] Po lewej stronie na dole była kaplica grafów. Ołtarz był zniszczony. W środku był stos mebli, taki sięgający do sufitu [...] tylko zastanawialiśmy się, jak mogli te meble tam na samą górę wrzucić. Otóż po boku były kręcone schody, które prowadziły na chórek. Sowieci zadawali sobie tyle trudu, żeby wnosić tymi kręconymi schodami te meble na chór i zrzucać z góry, bo taka destrukcja głośna to było coś dla nich, to się łamało wszystko.”
Meble, które trafiły do naszych zbiorów, zostały ocalone przez Stefana Podstolskiego, organizatora miejscowego nadleśnictwa i ojca naszej ofiarodawczyni. Pod nieobecność w pałacu Sowietów, przy wsparciu innych leśników wydobył je ze stosu przeznaczonego do zniszczenia.
Warto zwrócić uwagę na formę i dekorację prezentowanych obiektów. Meble formalnie nie stanowią kompletu, lecz łączy je silna analogia w intarsjowanym zdobieniu w stylu holenderskim.
Intarsja to sztuka zdobnicza znana od starożytności, która polega na dekorowaniu przedmiotów poprzez wykładanie elementów drewnianych ornamentami czy scenami figuralnymi ułożonymi z innych gatunków drewna. Technika, nazywana także mozaiką z drewna, ta szczególnie popularna była we Włoszech w XV i XVI w. W kolejnym stuleciu nastąpił jej bujny rozkwit w innych krajach Europy.
Intarsja tworzona przez holenderskich rzemieślników uchodziła za jedno z najbardziej kunsztownych tego typu zdobień w Europie. Typowa dla intarsji holenderskiej jest swobodna, niemal malarska dekoracja roślinna z wplecionymi pąkami kwiatów, sylwetkami ptaków i motyli. Pokrywała widoczną płaszczyznę mebla niemal w całości. Zrezygnowano z popularnych geometrycznych ornamentów. Używając kawałków drewna jaśniejszego lub ciemniejszego niż reszta, uzyskiwano imponujące zestawienia barwne, w tym kontrasty, co dawało efekt naśladujący światłocień w malarstwie. Dekoracje powstawały z szerokiej gamy europejskich i egzotycznych gatunków drewna importowanych z zagranicy, wykorzystywanych w naturalnych kolorach lub barwionych.
Sztuka intarsji holenderskiej osiągnęła szczyt popularności w połowie i pod koniec XVIII wieku. Najbardziej poszukiwanymi stolarzami i rzemieślnikami zajmującymi się obróbką drewna stali się wówczas ci, którzy potrafili wykonać najbardziej efektowne intarsje. Rzemieślnicy z Holandii udali się do południowych Niemiec i północnych Włoch, aby uczyć swoich kolegów po fachu. W ten sposób technika holenderskiej intarsji rozprzestrzeniła się w całej Europie. Wysoki popyt na meble w XIX wieku sprawił, że stały się one popularne w całej Europie. Jako że na meblach z Turawy brak jakichkolwiek oznaczeń, trudno je przypisać konkretnemu warsztatowi. Niewykluczone, że wykonano je w XIX w. w Holandii lub w Niemczech.
Krzesła z wyściełanym siedziskiem (wym. 102 x 42 x 45 cm) reprezentują formę nawiązującą do angielskiego baroku z tzw. okresu królowej Anny, czyli stylu popularnego za czasów panowania brytyjskiej królowej Anny Stuart (1702-1707). Ten model krzesła wyróżnia się ozdobną deseczką splat znajdującą się pośrodku ażurowego oparcia, która dostosowana jest do liniii pleców. Było to najbardziej charakterystyczne krzesło angielskie z pocz. XVIII wieku. Moda na nie wróciła w XIX wieku. Model ten nazywano także krzesłem Hogartha od nazwiska angielskiego malarza (William Hogarth 1697-1764), który często taki właśnie mebel przedstawiał na swoich obrazach. Intarsjowany wzór powstał m.in. z powtarzanych rytmicznie kwiatów przypominających tulipany. Na oparciu widnieje asymetryczna dekoracja przypominająca arabeskę, z motywem wazy, ptaka i charakterystycznej palmety.
Stół z prostokątnym blatem (wym. 74 x 110 x 82 cm) różni się stylistycznie od krzeseł, posiada cechy meblarstwa klasycystycznego i eklektycznego. Wsparty jest 4 nogach połączonych u podstawy tzw. łączyną. Mebel wyróżnia się niezwykle kunsztownymi wzorami wykonanymi w technice intarsji. Blat stołu wypełnia symetryczna kompozycja z układami połączonych w wici ulistnionych gałązek, różnorodnych kwiatów – nie tylko fantazyjnych, ale i stylizowanych, rozpoznawalnych gatunków, np. tulipanów. Uwagę przykuwają sylwetki ptaków (papug?), motyli oraz barokowe ornamenty. Intarsjowany układ porządkuje zwielokrotniony pasek, tzw. żyłka, w formie czarno-białej plecionki.
Zobacz inne aktualności
