Eksponat miesiąca – lipiec

Album ze zdjęciami z wkroczenia Wojska Polskiego na Górny Śląsk

(nr inw. MCzP-1559)

95 lat temu, na przełomie czerwca i lipca 1922 r. Polska objęła władzę w przyznanej jej części Górnego Śląska. Proces przejmowania kolejnych obszarów administrowanych dotychczas przez Komisję Międzysojuszniczą rozpoczął się 17 czerwca 1922 r. od przejęcia powiatu Katowickiego. Wydarzenie to udokumentował m. in. ceniony śląski fotograf Max Steckel. Jego „fotoreportaż” został umieszczony w ręcznie wykonanym albumie zatytułowanym  ALBUM WIDOCZKÓW z okazji wkroczenia wojsk polskich na G. Śląsk w czerwcu 1922. roku, oraz uroczystości definitywnego objęcia G. Śląska przez władze polskie. (pisownia oryginalna). Składa się on z 11 kart z podwójnego czarnego brystolu formatu 24 x 32 cm. Oprawa z grubej miękkiej tektury o strukturze papieru czerpanego, w kolorze szarym. Na pierwszej stronie oprawy z lewej strony u góry umieszczono drzeworyt z widoczkiem wiejskiego pejzażu, a obok tytuł wykonany tuszem, pismem technicznym przy pomocy szablonu. Grzbiet przewiązany cienkim zielonym sznurkiem przeciągniętym przez dwa otwory. Na kartach albumu, w specjalnych wycięciach na narożniki umieszczono obustronnie odbitki fotograficzne formatu 8,7 x 11 cm, po cztery na stronie. Zakupiony w 1970 r. od byłego powstańca Stanisława Sulmy album mógł pomieścić 88 fotografii, obecnie zachowało ich 59. Stanowią cenną pamiątkę dokumentującą to podniosłe wydarzenie.

Warto w tym miejscu wspomnieć autora zdjęć, Maxa Steckla (wł. Karl-Ludwig Max Steckel ur. 26 maja 1870 we Frankfurcie nad Odrą). Po kilkuletniej nauce zawodu i praktyce w kilku miastach ówczesnych Niemiec, w 1891 r. przyjechał do Królewskiej Huty (obecnie Chorzów). Tam w 1892 r. otworzył wraz ze starszym bratem Richardem swoje pierwsze atelier. Rok później bracia polecali się jako wykonawcy portretów, fotografowie dzieci, grup, architektury, maszyn, tematów przemysłowych oraz wnętrz. Ich współpraca trwała najprawdopodobniej do 1903 r. Max Steckel często sam konstruował swoje aparaty fotograficzne, ich obiektywy oraz lampy błyskowe. Opracował metodę usuwania dymu powstającego w czasie spalania magnezji, którą opatentował. Fotografowanie maszyn i przemysłu stało się jedną z dwu specjalności Maxa Steckla. Drugą było fotografowanie dzikich zwierząt. Jego osiągnięcia w tej dziedzinie doceniono, wymieniając go jako jednego z pionierów takiej fotografii, w zamieszczonym w leksykonie Meyera haśle „Tierphotographie”. Zwierzęta fotografował w lasach Górnego Śląska, Tatrach, Prusach Wschodnich, Bułgarii, na Mierzei Kurońskiej. 283 jego fotografie zamieszczono w dziele „Lebensbilder aus der Tierwelt” wydanym na początku XX w. Najbardziej znane prace Maxa Steckla pokazują górnośląski przemysł, przede wszystkim górnictwo. W 1898 r. wydał album „Vom Oberschlesischen Steinkohlen-Bergbau” z pracami nagrodzonymi na wystawie w Magdeburgu. Łącznie jego zdjęcia nagradzano 26 razy na wystawach w Niemczech, Polsce i Czechosłowacji. W 1912 r. Max Steckel przeprowadził się do Katowic i w l. 1914–1922 był kronikarzem najważniejszych wydarzeń tamtych lat: wymarszu Reichswehry na front w 1914 r., wizyt przywódców państw sojuszniczych w Pszczynie, opuszczenia Górnego Śląska przez wojska niemieckie i przybycia nań wojsk francuskich w 1920 r. Po podziale Górnego Śląska utrwalił na kliszach objęcie jego części przez Polskę (prezentowane w naszym albumie) oraz pogrzeb pierwszego wojewody śląskiego Józefa Rymera. W 1928 r. ukazało się jego najbardziej znane dzieło „Czarne Djamenty” („Schwarze Diamanten”). Również w Katowicach ukazał się album „Śląskie Kopalnie i Cynkownie, Spółka Akcyjna”, fotografował tam także biedaszyby. Wiele jego zdjęć reprodukowano w książkach innych autorów, poświęconych górnictwu i hutnictwu. W l. 1932–1933 Steckel przeprowadził się do przyznanej Niemcom części Górnego Śląska i zamieszkał w Zabrzu, ostatnimi miejscami jego zamieszkania były Gliwice i Łosiów. Najważniejszym jego dziełem powstałym w Zabrzu był film „Schwarze Diamanten”, zawierający fotografie z l. 1894–1936 i pokazany tu po raz pierwszy 5 czerwca 1936 r. Oprócz wspomnianych książek, teczek i albumów, Max Steckel przez prawie całe swoje życie zawodowe wydawał pocztówki. Są na nich kopalnie i huty, osiedla patronackie, widoki różnych miast, pałace, zwierzęta, sceny rodzajowe z Rumunii. Pod koniec wojny lub krótko po jej zakończeniu Max Steckel opuścił Śląsk. Zmarł 12 grudnia 1947 r. w ówczesnej radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec w Unterröblingen koło Halle.

Opracował: Witold Iwaszkiewicz