Eksponat miesiąca – lipiec

.
Plakat „Ratujmy Górny Śląsk”, nr inw. MCzP – 2350

17 sierpnia 1919 roku wybuchło I powstanie śląskie. Nierówna walka przeciwko znacznie liczniejszym i lepiej uzbrojonym oddziałom niemieckim była od początku skazana na niepowodzenie. Na skutek docierających ze Śląska wieści o okrucieństwach Grenzschutzu i fali uchodźców chroniących się przed prześladowaniami po polskiej stronie Przemszy i Brynicy, już 23 sierpnia,       na  dzień przed wydaniem przez dowódcę powstania por. Alfonsa Zgrzebnioka rozkazu zakończenia walk, powstał w Warszawie Komitet Zjednoczenia Górnego Śląska z Rzecząpospolitą Polską. Początkowo jego działalność skupiała się na prowadzeniu zbiórek pieniędzy i odzieży dla powstańców i ich rodzin, a z czasem włączył się on w działania Polskiego Komitetu Plebiscytowego organizując opiekę i pomoc nad emigrantami przyjeżdżającymi na plebiscyt oraz prowadząc akcję propagandową przed plebiscytem poprzez wydawanie odezw, plakatów, broszur itp. Swoją działalność Komitet zakończył po III powstaniu śląskim, w sierpniu 1921 roku.

W zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego znajduje się plakat (nr inw. MCzP -2350) wydany przez Komitet w 1921 roku według projektu znanego warszawskiego artysty malarza Jana Świerczyńskiego (1882-1973). Wykonany w technice barwnej litografii w Drukarni Litografii Artystycznej W. Główczewskiego w Warszawie zawiera w nagłówku  wykonane czerwonymi literami hasło RATUJMY GÓRNY ŚLĄSK oraz poniżej mniejszymi KOMITET ZJEDNOCZENIA GÓRNEGO ŚLĄSKA Z RZECZĄPOSPOLITĄ POLSKĄ. Poniżej znajduje się główny motyw: martwy powstaniec podtrzymywany przez dwóch żołnierzy polskich na tle postaci anioła  z rozpostartymi skrzydłami i dłońmi rozłożonymi w modlitewnym geście. Pierwowzorem przedstawienia wykorzystanego na plakacie jest fotografia, której oryginał, pochodzący ze zbioru        mjr Jana Ludygi-Laskowskiego, znajduje się również w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego      (nr inw. MCzP-1456). Autor plakatu zapewne znał ją z publikacji w „Tygodniku Ilustrowanym” nr 36 z 1919 roku. Przedstawia ona powstańca Ignacego Haase, który został zastrzelony przez Grzenzschutz w trakcie przeprawiania się na polską stronę przez rzekę Brynicę. Bezwładne, zakrwawione ciało podtrzymują dwaj sanitariusze Błękitnej Armii gen. Hallera, której oddziały w czasie I powstania śląskiego stacjonowały w Sosnowcu, pilnując ówczesnej granicy pomiędzy Polską a objętym powstaniem terenem Górnego Śląska. Pomimo wykorzystania fotografii jako wzoru graficznego poprzez powtórzenie jej kompozycji i układu postaci, plakat jest alegorią: wolność (którą na plakacie symbolizuje postać anioła) może przynieść Górnemu Śląskowi jedynie Polska i jej armia, zaś krwawe rany na głowie i rękach martwego powstańca, przypominające stygmaty, podnoszą jego postać            do rangi symbolu Chrystusa zdjętego z krzyża, który wkrótce zmartwychwstanie by połączyć się         z Bogiem Ojcem tak jak Śląsk, który po klęsce powstania odrodzi się by połączyć się z Polską.

Znajdujący się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego plakat, eksponowany na wystawie stałej, jest wersją „skróconą” (taką samą wersję posiada Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie).  W zbiorach warszawskiego Muzeum Niepodległości znajduje się powiększona w pionie o około       25 cm wersja plakatu z następującym napisem w dolnej części: 600 lat gnębił nas Niemiec, a teraz gdyśmy stanęli u progu Wolnej Ojczyzny, gdyśmy wyciągnęli do Polski ręce, MORDOWANO NAS I KATOWANO. My, Ślązacy, wzywamy Waszej pomocy, Bracia, nie zostawiajcie nas pod jarzmem wroga! OFIARY PRZYJMUJE: Komitet Zjednoczenia Górnego Śląska z Rzplitą Polską – Krakowskie Przedmieście Nr 60. (za: O Niepodległą Polskę. Katalog zbiorów z lat 1914-1921, oprac. Mirosława Pałaszewska, Muzeum Niepodległości w Warszawie, Warszawa 2005, poz. 103).

Wymiary plakatu: 91cm x 144 cm

Opracował: Witold Iwaszkiewicz.