Eksponat miesiąca – grudzień

.

Edredon zwyczajny Somateria mollissima

Edredon zwyczajny Somateria mollissima

Edredon zwyczajny Somateria mollissima

Gatunek największej kaczki nurkującej (dł. ciała ok. 50–70 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 110 cm, waga 1,2–2,2 kg) zamieszkującej skaliste morskie wybrzeża Europy Północnej i Ameryki Północnej. Charakteryzuje się wyraźnym dymorfizmem płciowym: samica jest  brązowa z ciemnymi poprzecznymi prążkami na całym ciele, natomiast samiec w szacie godowej ma matowoczarny wierzch głowy z białą podłużną linią pośrodku i zielone plamy rozdzielone białym pasmem na karku. Pozostałe części głowy, szyja, pierś, grzbiet oraz pokrywy skrzydłowe są białe i wyraźnie kontrastują z czarnym brzuchem, ogonem oraz lotkami. Pierś ma często różowawy lub łososiowy odcień. W upierzeniu spoczynkowym ubarwiony jest podobnie jak samica.

Edredony gniazdują na ziemi. Zniesienie, podobnie jak u innych kaczek, zabezpieczane jest przez samicę „puchową kołderką” – puchem wyskubanym z brzucha i piersi. Należy podkreślić, że naukowa nazwa edredona – Somateria mollissima pochodzi od jego niezwykle miękkiego upierzenia (grec. soma znaczy ciało, therion – wełna, a łac. mollissima – najbardziej miękki). Pierwsze wzmianki o zbieractwie edredonowego puchu pochodzą z XII wieku. Proceder ten doprowadził do zdziesiątkowania gatunku w wielu miejscach jego występowania. Obecnie ptak ten objęty jest ochroną gatunkową, buduje się też dla niego specjalne budki chroniące gniazda przed drapieżnikami i kapryśną północną aurą. Puch zbierany jest z gniazd na początku okresu wysiadywania. W gnieździe pozostawia się tylko niewielką jego część, a braki uzupełnia sianem. W trakcie wysiadywania jaj samice dokładają jeszcze trochę puchu, który zbierany jest ponownie po wykluciu się piskląt i opuszczeniu przez nie gniazd. Z jednego gniazda można pozyskać około 30g puchu. Ten drogocenny surowiec, uznawany za najcieplejszy na świecie, służy do produkcji odzieży polarnej oraz poduszek i kołder. Cena jednej kołdry wynosi kilkadziesiąt tysięcy złotych. Każdego roku w Islandii certyfikowani zbieracze pozyskują łącznie około 2500 kg tego luksusowego surowca.

Edredon należy do kaczek nurkujących – grążyc. Za pożywieniem, które stanowią głównie skorupiaki, szkarłupnie i mięczaki, nurkuje nawet na głębokość 10 m. W Polsce gatunek ten spotykany jest na przelotach w okresie od jesieni do wiosny, głównie w rejonie Zatoki Gdańskiej (co roku stwierdza się tu kilkaset osobników, a zdarzały się nawet lata, w których widywano wielotysięczne stada). Tutaj też w ostatnich latach odnotowano kilka przypadków lęgu. Rzadko w okresie wędrówek kaczkę tę spotyka się w głębi kraju, a jeśli ma to miejsce to najczęściej na Śląsku i w Wielkopolsce. Obserwowana jest wtedy prawie wyłącznie na rzekach i zbiornikach zaporowych. Na Opolszczyźnie notowana była m. in. na Zbiorniku Turawskim i Nyskim.

W kolekcji preparatów sylwetkowych ptaków Muzeum Śląska Opolskiego znajduje się jeden okaz samca edredona o nr inw. MŚO/P/12254. Osobnik został znaleziony martwy w Zatoce Gdańskiej w grudniu 2012 roku przez pracowników Działu Przyrody
i spreparowany w Pracowni Preparowania Zwierząt w Przyszowicach.

Preparat sylwetkowy samca edredona z kolekcji MŚO

Preparat sylwetkowy samca edredona z kolekcji MŚO

Edredony mają charakterystyczny profil głowy - grzbiet dzioba i czoło tworzą linię prostą

Edredony mają charakterystyczny profil głowy – grzbiet dzioba i czoło tworzą linię prostą

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oprac. Michał Wolny