BINOKLE KS. JANA BRANDYSA

.

(Muzeum Czynu Powstańczego, nr inw. 984)

137 lat temu, 13 listopada 1886 r. w Pawłowicach w pow. pszczyńskim urodził się Ks. Jan Brandys, zasłużony działacz plebiscytowy i przywódca powstańczy. Pochodził  z  chłopskiej rodziny, w której pielęgnowano polskie tradycje niepodległościowe – według przekazów rodzinnych jeden z przodków – Brandys – miał w 1794 r. na Rynku w Krakowie wręczyć Kościuszce pieniądze zebrane wśród Ślązaków na cele narodowe. Po ukończeniu gimnazjum w Pszczynie, podobnie jak jego starszy brat Paweł rozpoczął studia teologiczne na Uniwersytecie we Wrocławiu, w trakcie których przystał do tajnej Grupy Narodowej, rozpoczynając działalność polityczną i niepodległościową. W 1912 r. otrzymał święcenia kapłańskie i rozpoczął posługę w kilku górnośląskich parafiach. W 1919 r. stał się jednym z pierwszych członków POW GŚl. Jego aktywna działalność nie uszła uwadze władz niemieckich, toteż musiał opuścić Górny Śląsk i schronić się w obozie dla uchodźców w Piotrowicach na Śląsku Cieszyńskim. Stamtąd udał się do Poznania, gdzie z ramienia Naczelnej Rady Ludowej został mianowany naczelnym kapelanem wojsk powstańczych i znalazł się ponownie na Górnym Śląsku. Zagrożony aresztowaniem wyjechał do Ostrowa Wielkopolskiego, gdzie został kapelanem 1 Pułku Strzelców Bytomskich. Razem z pułkiem wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej i został ranny podczas walk na wileńszczyźnie. Po rekonwalescencji powrócił na Górny Śląsk i zamieszkał u brata, który był proboszczem w Dziergowicach, organizując wiece plebiscytowe i przemawiając na nich. Przed III powstaniem stworzył duży oddział ochotników zza Odry, tzw. „grupę dziergowicką” na czele której walczył na odcinku Racibórz – Kędzierzyn, przyczyniając się walnie do utrzymania odcinka Odra – Bierawa – Kotlarnia podczas drugiej ofensywy niemieckiej na początku czerwca 1921 r. Po zakończeniu powstania został komisarzem likwidacyjnym na 5 powiatów z siedzibą w Rybniku. W okresie międzywojennym był proboszczem w Brzezinach Śląskich i w par. św. Barbary w Chorzowie i aktywnym działaczem Związku Powstańców Śląskich. Po wybuchu II wojny światowej wyemigrował do Francji, gdzie był urzędnikiem polskiej kurii polowej i kapelanem w obozie polskim w Coëtquidan. Po kapitulacji Francji został kapelanem Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, a od 1942 r. szefem duszpasterstwa Polskich Sił Zbrojnych na Środkowym Wschodzie z siedzibą w Kairze w randze pułkownika. Po zakończeniu wojny został dziekanem emigracyjnego dekanatu „Londyn” awansując na generała brygady. Zmarł w Londynie 27 lutego 1970 r. Odznaczony był trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi oraz Złotym Krzyżem Zasługi, a na emigracji Krzyżem Komandorskim oraz Wielką Wstęgą Orderu Polonia Restituta.

Witold Iwaszkiewicz

Na zdjęciu: Ks. Jan Brandys jako proboszcz w Brzezinach Śląskich (między 1922 a 1933 r.), fotografia kolorowana z zakładu fotograficznego Emil Niestroj, Brzeziny Śl.

Ks. Jan Brandys jako proboszcz w Brzezinach Śląskich (między 1922 a 1933 r.), fotografia kolorowana z zakładu fotograficznego Emil Niestroj, Brzeziny Śl.

Binokle ks. J. Brandysa nr inw. 984 MCzP

Binokle ks. J. Brandysa nr inw. 984 MCzP