Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Muzeum nieczynne
dla zwiedzających
do odwołania

Wystawa czasowa
eksponowana w Muzeum Śląska Opolskiego
od 7 listopada 2008 r. do 1 marca 2009 r.

 

Orzeł ? symbol dostojeństwa, władzy i majestatu ? wywodzi się z tradycji cesarstwa rzymskiego. W średniowieczu stał się godłem Karola Wielkiego, a potem Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, ale również wielu księstw i królestw Europy Środkowej.

W Polsce orzeł, który występował początkowo jako godło osobiste niektórych Piastów, z czasem stał się herbem rodowym dynastii. Najstarszą monetą, na której umieszczono prawdopodobnie znak orła, jest denar Bolesława Chrobrego z 1000 roku.

W czasach rozbicia dzielnicowego orzeł występował już powszechnie na pieczęciach książęcych. Na Śląsku pojawił się najwcześniej na pieczęci księcia opolskiego Kazimierza w 1222 roku i funkcjonował jako herb rodowy, aż do śmierci ostatniego Piasta Śląskiego Jerzego IV Wilhelma w 1675 roku.

W okresie scalania ziem polskich – po rozbiciu dzielnicowym – orzeł w koronie był symbolem nie tylko suwerenności, ale także jedności państwa. Przemysł II, po koronacji w 1295 roku, wprowadził na stronę herbową swej pieczęci majestatowej orła z koroną na głowie jako znak państwowy. Od tego momentu znak ten widniał na pieczęciach królewskich jako herb odrodzonego Królestwa Polskiego. Wizerunek przedstawiał białego orła w czerwonej tarczy, z koroną na głowie, która podobnie – jak opaska na piersiach i skrzydłach – była złota.

Od momentu powołania na tron polski Władysława Jagiełły w 1386 roku, herby Polski (Orzeł Biały) i Litwy (Pogoń) łączono najczęściej na czteropolowej tarczy. Renesansowe orły Zygmunta I i Zygmunta Augusta charakteryzowały się promieniście ustawionymi lotkami szeroko rozwiniętych skrzydeł. Na ich piersi pojawił się inicjał imienia króla. Z kolei za panowania królów elekcyjnych zaczęto umieszczać w tym miejscu także herb rodowy panującego monarchy (początkowo przemiennie z inicjałem).

Nowy klasycystyczny wzór orła przyjęto za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego.

W 1807 roku Orzeł Biały pojawił się ponownie w herbie utworzonego właśnie Księstwa Warszawskiego (tym razem obok herbu Saksonii). W okresie Królestwa Kongresowego umieszczano go na piersi wielkiego dwugłowego orła carów rosyjskich. Widniał także na piersi czarnego orła pruskiego w godle Wielkiego Księstwa Poznańskiego.

W powstaniu listopadowym Orzeł Biały ponownie sąsiadował w herbie państwa polskiego z litewską Pogonią, a w czasie powstania styczniowego dodatkowo jeszcze z Archaniołem Michałem ? godłem guberni kijowskiej.

Orzeł bez korony, a później także w koronie, był emblematem tworzonych w kraju i za granicą polskich oddziałów wojskowych w czasie I wojny światowej.

W niepodległej Polsce dopiero w 1927 roku ustalono definitywnie obowiązujący wzór godła państwowego. Autorem projektu był architekt Zygmunt Kamiński. Orła tego przyjęto wprawdzie również w okresie Polski Ludowej, pozbawiono go jednak korony.

Obecny herb Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzony został ustawą z dnia 9 lutego1990 roku. ?Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego ze złotą koroną na głowie zwróconej w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy? (Dziennik Ustaw RP nr 10 z dnia 22 lutego 1990, poz. 60).

Autorem kolekcji rzeźb Orła Białego jest Henryk Zięba, absolwent Politechniki Poznańskiej i wieloletni pracownik Zachodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych. Czas na rozwijanie swoich zamiłowań historyczno-artystycznych znalazł dopiero na emeryturze. Wykonał już sto drewnianych płaskorzeźb z wizerunkami polskich orłów. Jest też autorem albumu ?ORŁY POLSKIE. Rzeźby w drewnie 1222-1993″.

Na wystawie ?Orły polskie? w Muzeum Śląska Opolskiego zaprezentowano dwie grupy tematyczne: orły państwowe z okresu 1222-1990 oraz orły wojskowe z okresu 1807-1993. Prace te pokazano wcześniej na wystawach krajowych m.in. w: Poznaniu, Kórniku, Gdańsku i Legnicy, dziewięć najnowszych rzeźb Henryka Zięby zobaczymy w Opolu po raz pierwszy.

opracowanie: Witold Garbal, aranżacja plastyczna: Bożena Trabuć


Designed and supported by
ARS Group
loading