.

Pisanka odkryta na stanowisku nr 17 w Opolu – Nowa Wieś Królewska

W ramach ratowniczych badań wykopaliskowych przeprowadzonych w latach 1939 -1940, na stanowisku nr 17 w Opolu – Nowej Wsi Królewskiej, odkryto wczesnośredniowieczne cmentarzysko. Podczas badań wyeksplorowano 122 groby, z których większość stanowiły pochówki szkieletowe wraz z wyposażeniem. Chronologię cmentarzyska ustalono na koniec X – początek XI w. W obiekcie oznaczonym jako grób nr 15 znaleziono szczątki dziecka, najprawdopodobniej chłopczyka, w wieku 5 – 6 lat. W miejscu, gdzie powinny znajdować się stopy, stało naczynie gliniane o czerwono – brązowej barwie, natomiast po prawej stronie czaszki leżała pisanka skierowana czubkiem w stronę ust.     

Pisanka (nr katalogowy: MŚO-A-N-1042/51) została wykonana z wypalonej gliny, a wielkością odpowiada jajku kurzemu (ok. 4,5 cm długości). Jest bogato zdobiona malunkiem w postaci równoległych rzędów małych łuczków z żółtymi krawędziami na białym tle. Wzór został wykonany metodą batikową, która polega na nakładaniu roztopionego wosku na powierzchnię jajka. Następnie wkłada się je do barwnika (np. łupiny cebuli lub ochry), który nadaje brunatno czerwoną barwę. Miejscami zachowało się także szkliwienie koloru jasnoniebieskiego. Wnętrze pisanki jest puste, dlatego u szerszej podstawy znajduje się otwór, przez który prawdopodobnie wrzucono niewielkie kamyki lub kuliki gliniane, dzięki którym przedmiot mógł pełnić również funkcję grzechotki.  

Składanie pisanek – grzechotek do jam grobowych łączone jest z słowiańskimi wierzeniami, zabiegami magicznymi i obrzędami. Od stuleci jajko było symbolem między innymi: początku życia, sił rozrodczych, zdrowia. Pojawiało się również w mitach różnych kultur (np. w starożytnej Grecji i Rzymie). Jajko skupiało w sobie pozytywną energię, która miała na celu wyłapywanie wszelkich przejawów niedoskonałości, oczyszczało i ochraniało przed złymi wpływami z zaświatów. Funkcja grzechotki miała odstraszać swoim dźwiękiem złe moce. Możliwe, że złożone w grobie, pomagało zmarłemu podczas jego „odrodzenia” w pozaziemskim świecie. Za element, który także miał wspomagać zmarłego, uznana jest ornamentyka połączonych łuczków, symbolizujących drzewo życia. Pisanki najczęściej znajdowane są w grobach kobiet i dzieci, co można tłumaczyć tym, że wymagają oni większej opieki po śmierci. Za obdarzone podobną mocą uznawano również jajka wykonane z gliny i wapienia, które wkładano pod paleniska lub przyciesie słowiańskich domów, co miało zapewnić domostwu ochronę przed złymi mocami.

Pisankę można zobaczyć na stałej wystawie „ Pradzieje i wczesne średniowiecze Opolszczyzny”, wraz  z innymi pisankami pozyskanymi z badań archeologicznych grodu na Ostrówku, w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu .

 

 

Fotografie: S. Dubiel, Tekst: Ł. Urman, Dział Archeologiczny MŚO